Heb ik een schildklieronderactieve aandoening: kan ik broccoli eten?

In de meeste gevallen wel. Commerciële broccoli bevat minder dan 10 µmol goitrine per 100 g, ruim onder de drempelwaarde (~194 µmol) die wordt geassocieerd met effecten op de jodiumopname. Bij een geschikte behandeling met levothyroxine en voldoende jodiuminname is er geen gedocumenteerd risico bij matige consumptie van broccoli. Overleg met je endocrinoloog als je specifieke vragen hebt over jouw situatie.

Zijn rauwe kruisbloemige groenten groenten gevaarlijker dan gekookte?

Ja, wat betreft goitrogenen. Koken vermindert de voorlopers van goitrine en thiocyanaat, hoewel het ook de myrosinase vermindert en daarmee de omzetting van glucoraphanine in sulforafaan. Voor mensen met een schildklieronderactieve aandoening is kort koken een redelijke strategie.

Is boerenkool erger voor de schildklier dan broccoli?

Boerenkool van de soort Brassica oleracea, de meest voorkomende op de markt, bevat lage gehaltes goitrine, vergelijkbaar met broccoli. Sommige soorten Russische boerenkool (B. napus) hebben hogere concentraties. De botanische herkomst is belangrijker dan de handelsnaam.

Kan ik kruisbloemige groenten eten als ik levothyroxine slik?

De gewone consumptie van kruisbloemige groenten is niet gecontra-indiceerd met levothyroxine. Wat de opname van levothyroxine kan beïnvloeden, is het in het algemeen innemen samen met voedsel, daarom wordt aanbevolen het op een lege maag in te nemen, , maar er is geen solide bewijs dat kruisbloemige groenten specifiek de opname ervan verstoren in normale hoeveelheden.

Maakt Hashimoto's schildklieronderactieve aandoening een verschil?

Niet op significante wijze voor de gewone consumptie van kruisbloemige groenten. Hashimoto is een auto-immuunproces; goitrogenen werken op de hormoonsynthese, niet op de auto-immuniteit. Er is geen robuust klinisch bewijs dat kruisbloemige groenten in normale hoeveelheden het verloop van Hashimoto verergeren.

Kruisbloemige groenten en een trage schildklier

Key Takeaways

Kruisbloemige groenten bevatten goitrine en thiocyanaat, twee verbindingen met bewezen mechanismen die de schildklier beïnvloeden. Maar de concentratiedata in commerciële rassen en de drempels voor klinische effecten vertellen een ander verhaal dan dat van 'verboden voedingsmiddelen'.

Commerciële broccoli en boerenkool bevatten minder dan 10 µmol goitrine per 100 g: een minimaal gedocumenteerd risico
Om de opname van jodium door de schildklier te remmen, zijn ~194 µmol goitrine nodig: hoeveelheden die veel hoger liggen dan de gebruikelijke inname
Het risico bestaat voornamelijk bij onbehandelde jodiumtekorten; bij een adequate jodiumvoorziening is het effect minimaal
Koken vermindert de goitrogenen aanzienlijk: gekookte kruisbloemige groenten zijn veiliger bij een schildklieronderactieve aandoening
De meeste mensen met een behandelde schildklieronderactieve aandoening kunnen gewoon kruisbloemige groenten eten

Dit artikel is gebaseerd op de kwantitatieve review van Felker et al. (2016, Nutrition Reviews) over de concentraties goitrine en thiocyanaat in veelvoorkomende kruisbloemige groenten, met gegevens over de plasmaconcentratie bij mensen.

Table of Contents

Het korte antwoord: het risico bestaat, maar is meetbaar en zeer laag bij normaal voedingspatroon, vooral bij een voldoende jodiuminname.

Waar komt de bezorgdheid vandaan

Kruisbloemige groenten bevatten glucosinolaten die bij hydrolyse onder andere twee stoffen produceren met een potentieel effect op de schildklier: goitrine en thiocyanaat.

Goitrine verstoort de aanmaak van schildklierhormonen door thyroperoxidase te remmen, het enzym dat verantwoordelijk is voor de opname van jodium in thyroglobuline. Thiocyanaat concurreert met jodium met de NIS-transporteur in de schildkliercel, waardoor de opname van jodium wordt verminderd.

Beide mechanismen zijn reëel. De vraag is hoeveel goitrine en thiocyanaat er vrijkomt bij normaal eten van kruisbloemige groenten en vanaf welke hoeveelheid het effect klinisch relevant wordt.

Gegevens per soort: niet alle kruisbloemige groenten zijn gelijk

Felker et al. (2016) publiceerden in Nutrition Reviews een kwantitatieve review van de voorlopers van goitrine en thiocyanaat in kruisbloemige groenten die normaal worden gegeten, met gegevens over de plasmaconcentratie bij mensen (DOI: 10.1093/nutrit/nuv110).

Kruisbloemige (portie van 100 g)	Geschatte goitrine (µmol)	Risico voor de schildklier
Commerciële broccoli (B. oleracea)	<10 µmol	Minimaal
Boerenkool (B. oleracea)	<10 µmol	Minimaal
Broccoliroe	<10 µmol	Minimaal
Witte kooltjes	Matig	Matig bij grote hoeveelheden
Chinese kool (sommige soorten)	Variabel	Variabel per soort
Russische kool (B. napus var.)	Hoog	Hoger risico

De relevante drempelwaarde: de remming van de jodiumopname vereist ongeveer 194 µmol goitrine, volgens de beoordeelde gegevens. Een portie van 100 g commerciële broccoli of boerenkool levert minder dan 10 µmol op. Om die drempelwaarde te bereiken, zou men veel grotere hoeveelheden moeten eten dan normaal, en zelfs dan alleen bij een onbehandelde jodiumtekorttoestand.

Het geval van microgreens

Bij microgreens van kruisbloemige groenten geldt hetzelfde principe: het is niet voldoende om alleen naar de botanische familie te kijken, de specifieke stoffen moeten worden gemeten. Hoewel ze glucosinolaten bevatten die van interesse zijn voor de voeding, zijn de soorten die gewoonlijk worden gebruikt (zoals broccoli, boerenkool, rode kool of radijs) niet noodzakelijkerwijs rijk aan de voorlopers met de hoogste goitrogene potentie.

Om deze reden hebben wij bij SUPERSENTIALS deze stoffen specifiek in ons product geanalyseerd. De resultaten laten lage niveaus zien van stoffen met een potentieel goitrogene werking, die 3 tot 5 keer onder de veiligheidswaarden liggen die als referentie worden gebruikt in de Europese beoordeling. Dit maakt het product geen medische uitzondering en heft de aanbeveling om voorzichtig te zijn bij mensen met een schildklierziekte niet op, maar het stelt wel het risico in perspectief: de relevante kwestie is niet dat het uit kruisbloemige groenten komt, maar de daadwerkelijk gemeten dosis.

Jodium als bepalende factor

Het goitrogene effect van kruisbloemige groenten komt voornamelijk naar voren (en in diermodellen duidelijker) wanneer er sprake is van een voorafgaand jodiumtekort. Bij een adequate jodiuminname (de referentie-inname voor volwassenen is 150 µg/dag volgens de EFSA) is de impact van glucosinolaten op de schildklierfunctie bij gezonde mensen of mensen met behandelde hypothyreoïdie minimaal.

Dit heeft een belangrijke praktische implicatie: een persoon met hypothyreoïdie die wordt behandeld met levothyroxine, voldoende jodium in het dieet heeft en een goed gecontroleerd TSH-gehalte, is niet hetzelfde als een persoon met een ongediagnosticeerd jodiumtekort. Bij de eerste is het risico dat kruisbloemige groenten de schildklierfunctie beïnvloeden zeer laag. Bij de tweede is dat risico hoger.

Bereiding vermindert goitrogenen

Warmte hydrolyseert en deactiveert gedeeltelijk de voorlopers van goitrine. Gekookte kruisbloemige groenten (vooral gekookt in water, waarbij de wateroplosbare glucosinolaten gedeeltelijk in het kookwater terechtkomen) bevatten minder goitrine dan rauwe.

Daar zit echter een paradox in: bereiding vermindert ook de myrosinase, waardoor de omzetting van glucoraphanine in sulforafaan afneemt. Rauwe kruisbloemige groenten zijn beter voor sulforafaan en slechter voor goitrogenen; gekookte juist andersom. Voor mensen met hypothyreoïdie die kruisbloemige groenten willen eten, is kort stomen of koken een redelijke strategie.

Hypothyreoïdie van Hashimoto: is er een hoger risico?

Hypothyreoïdie van Hashimoto is auto-immuun van aard: het immuunsysteem valt de schildklier aan. Goitrogenen werken op de aanmaak van schildklierhormonen, niet rechtstreeks op het auto-immuunproces. Dit betekent dat het schade-mechanisme bij Hashimoto en het mechanisme van goitrogenen verschillen.

Er is geen robuust klinisch bewijs dat aantoont dat kruisbloemige groenten in normale hoeveelheden het verloop van auto-immuunhypothyreoïdie verergeren. Het beschikbare bewijs is voornamelijk mechanistisch (in vitro-onderzoeken) en bij dieren, niet bij mensen met Hashimoto die een normaal dieet volgen.

Wat te doen in de praktijk

Voor de meeste mensen met behandelde hypothyreoïdie en voldoende jodium in het dieet vormt een matige consumptie van kruisbloemige groenten, 2 tot 5 porties per week, geen gedocumenteerd risico voor de schildklierfunctie.

Geef de voorkeur aan commerciële broccoli en boerenkool boven soorten met een hogere goitrine-inhoud (Russische kool, sommige soorten Chinese kool).
Kort bereiden vermindert de goitrogenen zonder de voedingswaarde te verliezen.
Eet geen grote hoeveelheden rauwe kruisbloemige groenten als er sprake is van een bekend of onbehandeld jodiumtekort.
Bij twijfel overleg je met de endocrinoloog voordat je grote veranderingen in je dieet aanbrengt.

→ Wat zijn kruisbloemige groenten en wat maakt ze anders: Kruisbloemige groenten: wat zijn ze, een complete lijst en hoe bereid je ze voor
→ Waarom kruisbloemige groenten winderig maken en hoe je dit kunt verminderen: Waarom kruisbloemige groenten winderig maken en hoe je ze kunt eten zonder winderig te worden?

De eigenschappen van sulforafaan en de voedingsmiddelen die het bevatten staan in onze gids voor sulforafaan.

Conclusie

De angst voor kruisbloemige groenten bij hypothyreoïdie is gebaseerd op reële mechanismen: goitrine en thiocyanaat verstoren inderdaad de schildklierfunctie, maar de dosering wordt genegeerd. Commerciële broccoli en boerenkool leveren minder dan 10 µmol goitrine per 100 g; de remmingsdrempel is ~194 µmol. Het verschil tussen de hoeveelheid die een normale portie oplevert en de hoeveelheid die een meetbaar effect zou kunnen veroorzaken, is zeer groot.

Jodium is de factor die het risico het meest beïnvloedt: zonder jodiumtekort is het effect van kruisbloemige groenten op de schildklierfunctie bij normale hoeveelheden minimaal. Het advies om ze zonder nuance uit het dieet te sluiten wordt niet ondersteund door het beschikbare bewijs voor de meeste mensen met behandelde hypothyreoïdie.

Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde en evenwichtige voeding.